Een hand strekt zich uit naar een stapeltje rode munten. Een vuist landt met een klap op de tafel, bovenop de andere hand. De muntjes rollen alle kanten uit.
‘Blijf af, die fiches zijn van mij.’
‘Au, je doet me pijn.’
‘Dat doe je toch zelf stomme trut. Ik zeg toch dat je er af moet blijven.’
‘Ik heb ze eerlijk gewonnen.’
‘Niet waar.’
Nu vliegt het hele speelbord door de lucht.
Het kind dat de klap kreeg, wrijft over haar hand en begint zacht te huilen.
Er komt iemand de kamer in gelopen. Eén van de kinderen wordt aan haar arm meegesleurd.
‘Wat heb ik je gezegd Mira?’
‘Zij begon.’
Het vastgepakte kind wijst naar het huilende meisje.
‘Nee Mira, jij kunt niet tegen je verlies. Dit is de laatste keer geweest, ik heb je genoeg gewaarschuwd. Voor jou geen spelletjes meer en je mag deze week niet naar de hockey. Je moet je leren beheersen.’
‘Rot, moeder!”
Het kind trekt zich los en loopt het beeld uit.
‘Hoe zouden jullie dit verder aanpakken?’
De docente kijkt verwachtingsvol naar ons. Ik weet nog hoe woest ik kon worden als mijn moeder mij terechtwees waar een ander kind bij was. Maar dat levert vast geen goed antwoord op. Ik kijk de groep rond. Zo te zien allemaal ouders die heel goed in staat zijn een puber op te voeden. Toch neemt niemand het voortouw.
‘Weet jij het?’
Ik weet niet meer waarheen ik ging en wanneer het was, maar ik was wel op weg ergens naar toe. Dat weet ik omdat ik nergens zo goed naar de radio kan luisteren als in de auto. Ik hoorde een vrouw vertellen dat ze een glossy had uitgebracht over de dood. Dat kwam zo; omdat ze ongeneeslijk ziek was, was ze met haar gezin haar uitvaart gaan voorbereiden. Over alles wat er bij kwam kijken hadden ze nagedacht en uitgezocht wat het beste bij haar paste. Toen overleed plotseling haar zoon, 19 jaar oud. Omdat ze als gezin precies wisten wat er allemaal mogelijk was, konden ze hun zoon een prachtig afscheid geven. Ze gunt iedereen een afscheid waar is over nagedacht en heeft alle kennis bij elkaar gezet in:
Ik vond het zo’n ontroerend en tegelijk stoer verhaal, dat ik dacht: dat blad moet ik hebben. Het blad heeft een zonnige cover met een foto van een Fiat 500 met op het dak een kist vastgeknoopt.
Hip, trendy & stijlvol
Ik had er bijna overheen gekeken. Het blad benadert de dood respectvol en warm, maar ook praktisch en met een knipoog. Zo wordt het bijna een plezier om over je eigen afscheid na te denken.
In het blad vind je uiteraard de grote kisten top-10 en de mooiste begraafplaatsen van het land. Een heel hoofdstuk is gewijd aan praktische tips, want:
Je bent een natte krant
Dat zegt besparingsdeskundige Marieke Henselmans in een interview. Ze wil nabestaanden behoeden voor financieel valkuilen en schreef daarover een boek. Het advies wat mij het beste advies zat in een advertentie. Marieke Marjolein verloor als kind haar moeder. Op haar verjaardag kreeg ze van haar vader een envelop met een brief van haar moeder. Hierin zat een dierbare laatste boodschap. Omdat te kunnen doen hoef je natuurlijk geen dure doos met briefpapier aan te schaffen van Hallmark (hij is wel stijlvol).
Waarheen, waarvoor
Muziek uitzoeken is natuurlijk ook belangrijk. Regelmatig denk ik bij een kippenvel nummer, dat wil ik op mijn crematie. Ik had het hier graag laten horen, maar ik ben er nog niet uit.
Ik heb een oproep geplaatst voor een tekstschrijver, iemand die onze teksten een beetje kan leesbaarder kan maken voor onze inwoners. Niemand heeft gereageerd.
Vind je het gek, bij het woord tekstschrijver denk ik niet aan iemand die zelf nog wat toevoegt aan jouw verhaal. Niemand wil toch saai zijn. Wat jij zoekt is een poetische ambtenaar.
Dat is iemand die je levenslessen mee geeft als je in het huwelijk treedt.
Een poëtische ambtenaar, geen idee wat het is, jij?
Iemand die een authentiek verhaal kan vertellen.
Wat is dan een authentiek verhaal?
‘Dat zijn verhalen waarin mensen kwetsbaar durven zijn. Niet op een rauwe en onverwerkte manier. Of met zoveel hysterische emoties of schaamteloosheid dat het de ander overdondert.
Het is eerder met fijngevoelige aandacht voor het kleine. De verteller heeft het doorleefd en kan er betekenis aan geven.
Dat ontroert.
Het is namelijk pas authentiek als de ander het gelooft.
En dat doe je door consequent te zijn: what you see is what you get.’
Heel mooi gezegd, maar daar moet je toch niet voor bij ambtenaren terecht. De beste van ons land schrijven zo:
‘Voor de uitbreiding van de capaciteit zijn extra middelen beschikbaar, onder de voorwaarde dat de flexibiliseringsagenda wordt doorgezet en dat de knellende kaders waaronder sectorspecifieke beperkingen ten opzichte van de Arbeidstijdenwet, worden weggenomen.’
‘Dat er énorm veel woorden nodig zijn om te vertellen dat je heel weinig gaat doen. Wóllig! De meest voorkomende woorden die ik zie: discussie faciliteren, onderzoek doen, zorgvuldig handelen. Zorgvuldig handelen! Ik ken níémand die niet zorgvuldig wil handelen als we het hebben over abortus, voltooid leven of embryo-onderzoek.’
Hoezo niet, als we ze nou gewoon een beetje kietelen, zeggen dat je bij twijfel er juist voor moet gaan. Dat op je bek gaan niet erg is als je het maar met zwier doet. Dat je jezelf niet al te serieus moet nemen, anderen zijn al serieus genoeg.
Ga op de Mariaplaats naar rechts. In deze straat is het conservatorium aan de rechterkant. Vervolg je weg, verderop links is het Springhavertheater.
Gelukkig heb ik het huisnummer want ik had niet in de gaten dat achter de smalle ingang van wat veel weg heeft van een cafe, zich een theater bevindt. Het heeft twee kleine zaaltjes. Even schiet door mijn hoofd of dit nu die zaaltjes zijn met minder dan 50 zitplaatsen waar, in de jaren 90, bepaalde films alleen nog maar mochten worden vertoond. Nee, dit is het soort theater, waar in die tijd maatschappij kritische films werden vertoond met na afloop discussie.
Een eigenlijk is dat wat we vandaag ook gaan doen. Ik ben in Utrecht voor de vertoning van de documentaire Vergeef mij mijn schulden, samen met zo’n 40 andere geïnteresseerden, beleidsmakers bij gemeenten maar ook bewindvoerders.
De maakster van de film Ingeborg Jansen is ook aanwezig om vragen van ons te beantwoorden. Ik had al een stukje van deze film gezien op het Divosa congres eind september. Vergeef me mijn schulden, laat de harde werkelijkheid van de schuldenproblematiek zien. Op een indrukwekkende wijze en integer is vastgelegd hoe schuldenaren ten einde raad zich vastklampen aan de laatste strohalm. En hoe rechters een ingewikkelde afweging maken: verdient iemand een nieuwe kans?
Wat opvalt in de documentaire is hoe slecht mensen voorbereid lijken te zijn op de zitting bij de rechtbank. Ergens in de documentaire fluistert een begeleider een schuldenaar iets in. Het kan natuurlijk komen door alle stress, maar je zou willen deze mensen meer begeleiding gunnen.
De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving en de gemeenten Deventer en Den Haag gaven vervolgens hun kijk op schulden en schuldhulpverlening. De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving heeft nog niet zo lang geleden het advies Eenvoud Loont uitgebracht en om te benadrukken hoe belangrijk is het eenvoudig te houden, hebben ze er een filmpje van gemaakt. De raad vindt dat het stelsel van toeslagen op de schop moet en vraagt zich af de betalingen van bijvoorbeeld huurtoeslag niet direct naar de woningcorporaties kan. Ook zouden schuldeisers meer werk moeten maken van de zorgplicht zodat schulden in ieder geval niet groter worden.
Mooie adviezen voor het nieuwe kabinet, maar ook gemeenten kunnen aan de slag. Deventer, met het Budget Advies Bureau, en Den Haag, met Schuldenlab 070, lieten zien hoe dat op een praktische manier kan.
Image courtesy of renjith krishnan FreeDigitalPhotos.net
Willem kijkt me van onder zijn dikke wenkbrauwen aan. Zijn handen zijn op zijn rug, alsof hij iets verborgen houdt. Ik hou mijn adem in voor wat gaat komen. Tussen Willem en mij hangt iets onuitgesproken. Altijd voel ik een speciale spanning. Hij zoekt naar de juiste woorden, zie ik aan zijn gezicht.
Hier, deze zijn voor jouw omdat ik al jaren vergeet je de bundel van Ida Gerhardt terug te geven.
Over mijn hoofd jaagt de wind,
op donkere wolken in de lucht.
Ben je bang voor de storm, mijn kind?
Over mijn hoofd jaagt de wind.
De moeder grijpt haar kind,
bladeren rood en geel, op de vlucht.
Over mijn hoofd jaagt de wind,
op donkere wolken in de lucht.
In het huis is het nog steeds stil maar we hebben geen tijd te verliezen. Hoe kunnen we ontsnappen uit de kelder? Ik denk diep na.
‘Wacht eens, Estelle en David vertelden ooit over een geheime gang naar het tuinhuisje. Dan kon je ongezien bij het zwembad komen. Ze hadden geen idee waarom, maar iemand vond dat vroeger handig. Die gang begint hier vast ergens in de kelder.’
We verkennen elke meter van de kelder. Achterin, verstopt onder een oud kleed vinden we een luik. Er zit een handvat aan. Victor trekt aan het handvat en het luik gaat in één beweging open. Eronder is een zwart gat dat ruikt naar paddestoelen.
‘Dit moet de gang zijn. Zo kunnen we ontsnappen!’ Ik sta bijna te springen van geluk maar Victor kijkt moeilijk.
‘Het is wel erg donker. Hoe weten we zeker dat hij niet is ingestort?’
‘Hallo, ik loop al de hele tijd achter jou aan, nu moet je maar eens achter mij aanlopen. Ik weet zeker dat dit naar het tuinhuisje gaat. Kijk er is een trapje.’ Als ik in het gat wil stappen, houdt Victor me tegen.
‘Niet zo snel, inspecteur Nelemans, hoe vinden we de opening aan de andere kant? We kunnen niets zien en onze telefoons zijn afgepakt, weet je nog.’
‘Misschien liggen hier ergens lucifers of kaarsen. Dan kunnen we wat aansteken,’ ik kijk de kelder rond.
‘Ja hoor, de twee opgesloten helden vinden heel toevallig een kaars en lucifers. We zitten niet in een film.’
Was het maar een film denk ik en kijk boos naar Victor. Die heeft zo te zien nergens last van. Hij is achter het kastje gedoken. De plek waar zijn horloge is gevallen.
‘Wow, hij is echt shockproof. Kijk, er zit ook een lampje op.’
Hij schijnt in mijn ogen.
‘Hé, er zit een spin in je haar.’
‘Leuk hoor, maar als we het horloge meenemen, kunnen ze toch zien waar we zijn?’
‘Ik zet Zoek mijn iPhone uit, kijk, piece of cake.’
Het horloge schijnt blauwig voor ons uit als we het trapje aflopen en de tunnel in gaan. De wanden zijn van beton. Langs één kant staan stellingen met daarop flessen wijn, wel duizenden, helemaal onder het stof. De tunnel is langer dan ik dacht maar uiteindelijk komen we bij een houten trap. Ook hier is een luik. Streepjes licht vallen op de traptreden
‘Ik hoop maar dat niemand iets op het luik heeft gezet,’ fluister ik.
‘Of dat er iemand zit te wachten op ons, fluistert Victor terug. ’Hier, hou jij even het licht vast.’
Ik kan mijn hart bijna horen bonzen als Victor voorzichtig met zijn handen langs de randen van het luik gaat.
‘Hier zitten de schanieren, schijn eens naar die kant.’
Victor duwt het luik een stukje open.
‘Ik zie niemand, maar wat is dat zwaar. Je moet me helpen duwen.’
We krijgen geen beweging in het luik.
‘Ik tel tot drie en dan met alle kracht duwen.’
Victor telt en bij drie duwen we met alle kracht die we hebben.’
Er klinkt een enorme dreun boven. Van schrik val ik bijna van het trapje.
Een maaltijd die al voor mij klaar stond, een glas wijn en met een dekentje op de bank. Dat was vorige week vrijdag aan het einde van de dag mijn simpele wens. Na een week vol inspirerende bijeenkomsten en ontmoetingen, was mijn hoofd helemaal vol. Er kon niets meer bij.
Aan het begin van de week was ik in Alphen aan den Rijn, de gemeente waar ze de eerste stappen zetten om Mobility Mentoring in te voeren. Nadja Jungmann vertelde ons dat als je stress hebt vanwege schulden je een slechte variant van jezelf wordt. In Alphen aan den Rijn proberen ze de gemeentelijke dienstverlening zo in te richten dat de slechte variant van jezelf toch succes kan behalen. Hoe belangrijk dit is, liet Satcha Maduro Valies zien in de serie schuldig.
Inhoud van de tas met goodies die we mee naar huis kregen. Alleen het zakje M&M’s ontbreekt, dat is al op.
Later in de week organiseerde een lieve collega ter ere van haar ambtsjubileum een lezing. Ik mocht ook komen luisteren naar Nils Roemen.
Als jou gelukt is wat je wilt dat je lukt, wat is er dan gelukt?
Nils is de uitvinder van #DTV, armoede is volgens hem een logistiek probleem. Hij was opgehouden met het trekken aan dooie paarden en het verplaatsen van lucht. Als je durft te vragen met een beeld van het antwoord op de bovenstaande vraag voor ogen dan lukt alles. Als Nils dat zegt, geloof ik dat. Hij heeft het waargemaakt. Dat wordt duidelijk langs vele omzwervingen zoals M&M’s (daar zijn ze weer), Nijmegen, wederkerigheid en *copyleft. Zijn e-book vind je hier, #DurfTeDelen.
Donderdagmiddag ging ik naar Ecorys in Rotterdam waar drie veelbelovende initiatieven om schulden bij jongeren te voorkomen, werden gepresenteerd.
Moneyfit van Schuldhulpmaatjes. De interactieve website heeft een groot bereik. Sinds hij de lucht in ging, ongeveer een jaar geleden, zijn er 108.000 bezoekers geweest, waarvan 12.000 online zijn geholpen of doorverwezen naar jongerenmaatjes in bijvoorbeeld Zoetermeer.
35.000 modaal, krijg je dat per week of per maand?
Dit horen medewerkers van Moneyways regelmatig in de klas. Moneyways maakt gebruik van ‘peereducators’ en richt zich vooral op jongeren in de bovenbouw van het VMBO en de eerste twee jaar van het MBO.
Theatergroep PlayBack maakt maatschappelijke thema’s zoals alcohol, drugs, (online) pesten, seksualiteit en geld bespreekbaar onder jongeren tussen 12 en 18 jaar, maar organiseert ook avonden voor hun ouders en docenten uit het voortgezet onderwijs.
Allemaal een hoop Engels bij elkaar, maar het werkt.
Vrijdags mocht ik voor het eerst in mijn leven naar een congres van Divosa. In de vorige eeuw was dat de vereniging van directeuren van sociale zaken. Tegenwoordig is het vooral een instituut dat zich bezig houdt met nieuwe ontwikkelingen en kennisdeling in het sociaal domein
Ik heb er veel gezien en gehoord, wat me het meest raakte was de documentaire van Vergeef me mijn schulden, van Ingeborg Jansen. Vergeef me mijn schulden, laat de harde werkelijkheid van de schuldenproblematiek zien. Schuldenaren die ten einde raad zijn en zich vastklampen aan deze laatste strohalm. En rechters die een ingewikkelde afwegingen moeten maken. Heeft iemand recht op een schone lei en een nieuwe kans?
Vergeef me mijn schulden, maandag 25 september, 21.00 uur op NPO 2, KIJKEN!
Geen tas met goodies op dit congres maar wel een virtuele toolkit van DATT. Een hele praktische handleiding om in je gemeente aan de slag te gaan met het onderwerp. Aan alles is gedacht: voorbeeldbrieven, filmpjes en draaiboeken. En voor wie een beetje creatief is, om te zetten naar elk ander onderwerp waarmee je aan de slag moet.
Als je tot hier bent gekomen, ben je dan een schaap of een rode slingeraap? In ieder geval gaat het bekijken van deze inspirerende lezing je dan ook nog wel lukken. Ik heb hem ademloos uitgekeken.
En nu? een weekje gewoon werken? Of ga ik op zoek naar nieuwe inspiratie bijvoorbeeld uitzoeken wie die Simon Sinek nu eigenlijk is? Die naam is van de week wel vier keer op verschillende plekken voorbijgekomen. Wordt vervolgd.
*Copyleft Durftevragen ontleent zijn kracht aan de kunst van het delen. Hoe zichtbaarder je bent en hoe meer je weggeeft, hoe makkelijker het voor mensen wordt om jouw ideeën te verspreiden en hoe uitnodigender je voor hen bent om geholpen te worden. Het is de nadrukkelijke droom van durftevragen om over de hele wereld bekend te worden, en uiteindelijk overbodig te worden. Alles uit dit boek mag je daarom kopiëren, uitscheuren, filmen, fotograferen, naspelen in films of toneel- stukken, uitbeitelen in rotsen. Het maakt ons niet zo veel uit, we willen graag dat dit gedachtengoed zo veel mogelijk mensen bereikt. We vinden het wel tof wanneer je ons als bron noemt. Alvast bedankt voor het helpen verspreiden van onze ideeën, verhalen en ervaringen.
Ergens in een groot bos, stond een boom. Het was een mooie loofboom. Ze was krachtig en sterk. Niemand hoefde haar iets wijs te maken, zij zou het allemaal wel eventjes regelen. Zo stond ze stram langs een pad. Maar in de loop der jaren groeiden er steeds minder blaadjes aan haar. Met weemoed dacht ze terug aan vroeger toen ze nog niet zo boos was. Waar was het mis gegaan?
Ze sloot haar ogen en zag voor zich hoe ze pril haar eerste takken naar de hemel hief. Elke windvlaag deed haar blaadjes trillen van zacht genot. Misschien moet ik wat minder boos zijn en weer gaan luisteren naar de wind en mijn blaadjes meebewegen met het zonlicht.
Nu, jaren later staat de boom nog steeds in het bos. Hier een daar is er een tak afgebroken. De laatste storm heeft de top van de kruin weggevaagd. Maar overal zie je nieuw groen blad verschijnen. Als je langs het pad loopt, ga dan gerust tussen de wortels zitten en vertel je verhaal. De boom luistert naar jou.
