Auteur: Karien Damen

Innoveren kun je leren, gekleurde gedachten, Karien Damen
Geplaatst in Nieuws en politiek, Werk

Innoveren kun je leren

Gepost op door Karien Damen

Vorige week bezocht ik voor het eerst een studiedag van de NVVK. De branchevereniging van schuldhulpverleners organiseert die twee keer per jaar. Doel is kennis op te doen over nieuwe regelingen, maar vooral praktijkervaringen te delen en van elkaar te leren. Zo’n dag is dus een feest van herkenning en inspiratie.

Het verhaal van Lisa maakte de meeste indruk op mij. Het is een animatie van de stichting Lezen en Schrijven. Het verhaal van Lisa laat letterlijk zie hoe leeg je wereld er uit ziet wanneer je niet goed kunt lezen en schrijven. Gelukkig kan het verhaal een positieve wending krijgen. Dat toonden twee vrouwen die als volwassenen alsnog hadden leren lezen en schrijven. Zij vierden dat nog elke dag en waren taalambassadeur geworden om anderen ook over de streep te trekken.

Maar wat heeft dat met schuldhulpverlening te maken? Als je in onze samenleving niet goed kunt lezen of schrijven ben je als eerste de klos. Formulieren kun je niet invullen. Brieven die je krijgt van instanties zijn onbegrijpelijk. Schaamte hierover is groter dan het taboe op het hebben van schulden.
De boodschap aan ons was bij de intake te toetsen of taal een belemmering is en door smoezen heen te prikken. Een testpanel van taalambassadeurs is beschikbaar om onze brieven te beoordelen. Misschien is het een goed idee om meer met plaatjes te doen of gewoon geen brieven meer te versturen.

Zalig Pasen, Gekleurde Gedachten, Karien Damen
Geplaatst in Huis, tuin en keuken

Zalig Pasen

Gepost op door Karien Damen

Eentje uit de oude doos en ook weer niet. Vijf jaar geleden schreef ik over een vrolijk paasliedje. Ik leerde het ooit op de lagere school. Ik herinnerde me alleen het eerste couplet. Voor mij spat de vreugde over dat het lente is er vanaf. Een paar weken geleden stuurde iemand mij alle coupletten toe. Een klein wonder na al die tijd. Het blijkt een religieus getint liedje te zijn. Dat had ik natuurlijk kunnen weten met dat alleluja.

Zalig Pasen, Gekleurde Gedachten, Karien Damen

’t is Pasen, zei de vink
en sloeg een liedje van plezier
en de merel op het dak,
in zijn allerbeste pak,
zong ook al dat het Pasen was
van tiere liere lier.
En de klokken luiden luid
boven alle vogels uit.
’t Is Pasen, Alleluja.

’t Is Pasen, zei de wind
en blies de wolken op de vlucht,
en het zonnetje dat scheen
dwars door alle nevels heen.
De bloemen staken overal
hun kopjes in de lucht.
Alle dingen werden blij
want de droefheid ging voorbij.
’t Is Pasen, Alleluja.

’t Is Pasen overal,
voor alle mensen klein en groot,
en met Pasen ieder jaar,
dan vertellen wij elkaar
dat Jezus wonderbaarlijk
is verrezen van de dood.
Hij kocht alle mensen vrij
van de zond en slavernij.
’t Is Pasen, Alleluja.

Beantwoorden

appeltaart
Geplaatst in Huis, tuin en keuken

Het sprookje van de appeltaart

Gepost op door Karien Damen

Er was eens een warme appeltaart. Hij kwam net uit de oven en geurde heerlijk. Je rook de zoete suiker, de frisse appel en de kruidige kaneel. De geurende appeltaart lag te wachten. Te wachten op mensen die hem nodig hadden. Voor iedereen was er een stukje. Een stukje dat precies paste bij wat hij of zij nodig had. Voor de één was dat het zoete om getroost te worden. Een ander ging het om de stukjes appel die smolten op de tong. Voor weer een ander was het warmte van het deeg, de gezelligheid en het gevoel samen iets te delen.
De mensen smakten en spraken met elkaar over de taart. Toen alles op was gingen ze blij en gevuld naar huis.
En de appeltaart? Die veegden zijn kruimels bij elkaar en dacht, heel alleen: ‘wat nu?’

appeltaart

‘Maar wacht eens, er is nog een stukje over. Gelukkig, want ik vind mezelf ook heel erg lekker. En morgen dan begin ik weer overnieuw en zet dan gelijk een stukje weg, want ook een appeltaart verdient troost en aandacht.’

 

Gekleurde gedachten, zingen met passie, Karien Damen
Geplaatst in Kunst en Cultuur

Zingen met passie

Gepost op door Karien Damen

In deze tijd van het jaar zie je ze overal weer hangen. Affiches om naar een uitvoering te komen van de Matthäus Passion. Het lijkt of elk zichzelf respecterend dorp er één heeft. De helft van Nederland gaat er naar toe en praat er lyrisch over. Welke uitvoering ze de beste vonden. Welke beproevingen ze hebben onder gaan, een koude kerk of harde stoelen. De andere helft van Nederland heeft een hekel aan Bach of houdt niet van klassieke muziek. Die helft heeft het er gewoon niet over.

In welke categorie val ik? ik heb geen hekel aan Bach en hou wel van klassieke muziek. Toch heb ik nog nooit een uitvoering van de Mattheus Passion meegemaakt of welke andere passion dan ook, tot afgelopen donderdag in de Doelen.
Enkele weken daarvoor had ik mijn schoonzus horen oefenen. Het klonk prachtig. Het was voor de Matthäus, zei ze. Ja, er waren nog kaarten voor de uitvoering eind maart.

Drie uur lang, koren en orgelmuziek, zou ik dat volhouden? Ik besloot het over me heen te laten komen. Op een plaats bijna vooraan ging ik ontspannen zitten. Het orkest begon onder leiding van een gepassioneerde dirigent te spelen. Het koor zette in en ik was verkocht. Prachtig alsof het direct uit de hemel kwam. Vanaf dat moment zat ik helemaal in de muziek die me meevoerde langs verdriet, angst, verraad, vergiffenis en liefde. Bach schijnt gezegd te hebben dat hij de noten slechts speelde zoals ze er staan en dat God er muziek van maakte. Volgens hem was het niet zo ingewikkeld, als je maar op het juiste moment de juiste noten zingt of speelt. Zo klonk het donderdagavond in elke geval wel. Maar zo simpel is het niet. Het koor, de solisten en het orkest moesten hiervoor alles uit de kast halen. Ze deden dat met passie en kregen een staande ovatie.

Het takje dat wilde leren vliegen, Karien Damen, Gekleurde Gedachten
Geplaatst in Huis, tuin en keuken

Het takje dat wilde leren vliegen

Gepost op door Karien Damen
Het takje dat wilde leren vliegen, Karien Damen, Gekleurde Gedachten
Het takje dat wilde leren vliegen

Er was eens een klein takje aan een oude boom dat graag wilde leren vliegen. Want, als hij kon vliegen, kon hij de wereld zien voorbij het bos. Hij vroeg aan de andere takken hoe hij dat moest leren. Maar ze lachte hem uit.
‘Dom takje, we zitten allemaal vast aan de boom. We zullen nooit kunnen vliegen. Geniet er maar van als de wind waait. Dat is het beste wat je kan doen.’
Dat deed het takje een tijdje, genieten als de wind waaide en zijn blaadjes alle kanten op deed staan. Maar als de lucht blauw was en witte wolken voorbij dreven, kwam het verlangen terug. Kon hij daar maar hoog in die lucht zweven.

Op een dag, het was al herfst, streek een ekster neer in de boom en ging op het kleine takje zitten. De ekster was zwaar. Het takje moest er van zuchten.
‘Is er wat, takje?’ vroeg de ekster.
‘Je bent een beetje zwaar, ekster.’
‘Zal ik op een andere tak gaan zitten.’
‘Nee, doe dat niet. Wil je mij alsjeblieft flink vastpakken en proberen los te trekken. Ik wil graag leren vliegen.’
De ekster vond het wat vreemd maar hij begon te schudden aan het takje. ‘Hou op, hou op, stomme vogel,’ schreeuwden alle andere takken. ‘Zo raken we in elkaar verward.’
De ekster vloog op en ging op zoek naar een zwijgende boom.
De takken in de oude boom trilden hevig na. Was het van woede of was het van angst? Het takje wist het niet. Het leek hem beter het ook maar niet te vragen. Hij was zelf ook geschrokken van het schudden. Hij hing nu niet meer zo recht als eerst.

Die nacht stak er een storm op. De oude boom kreunde. De wind trok aan alle takken. Al snel waaiden de eerste vergeelde bladeren op de wind mee door de zwarte lucht. Het takje kon zijn eigen blaadjes bijna niet meer houden. Eén flinke ruk en daar vloog het takje, hoog boven de bomen. Het duurde maar even. Met een smak kwam hij terecht in de modder. Daar bleef hij liggen.

De zon kwam op en scheen over het bos, waar de oude boom in één nacht kaal was geworden. Een straal zonlicht viel op het takje dat niet ver van de boom op een pad lag. Een natte neus snuffelde aan het takje.
‘Wat heb je daar Benno?’ klonk een mensenstem. Het takje voelde dat hij werd opgepakt door een hand.
‘Goed gedaan Benno, dat ontbrak nog aan ons werkstuk.’ Het takje viel in een zak met dennenappels. Boven op die dennenappels en een zacht stukje mos zweefde hij het bos uit, de wijde wereld in.

Schaarste, Karien Damen, Gekleurde Gedachten
Geplaatst in Boeken, Nieuws en politiek

Schaarste of hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen

Gepost op door Karien Damen

We hebben dit boek geschreven omdat we het te druk hadden om het niet te doen.

In het boek Schaarste zitten veel mooie citaten, maar deze uitspraak van de schrijvers zelf vat de boodschap van Sendhil Mullainathan en Eldar Shafir het beste samen. De schrijvers kregen het verzoek een artikel te schrijven over armoede op het moment dat ze een enorm gebrek hadden aan tijd. Hierdoor viel het kwartje, niet gehaalde deadlines hebben veel weg van niet betaalde rekeningen. Het gedrag van iemand met gebrek aan tijd lijkt op dat van iemand met schulden. Schaarste neemt bezit van het denken.

Schaarste

Mullainathan en Shafir schreven Schaarste al in 2013. Maar in Nederland is het nog steeds razend populair en wordt vaak aangehaald om gedrag van mensen met schulden te verklaren en waarom onze oplossingen niet werken. Ik kreeg het een paar weken geleden van een collega in mijn handen gedrukt.

Hier, dit is belangrijk voor ons werk bij de gemeente.

Schaarste geeft een nieuw perspectief op menselijk gedrag. Aan de hand van eigen onderzoek en aansprekende voorbeelden tonen de auteurs aan dat de gevolgen van schaarste veel verder gaan dan tot nu toe bekend. Ze presenteren uiteenlopende gedragsexperimenten die laten zien hoe schaarste het denkvermogen van mensen verlamt. Armoede zorgt er voor dat we moeilijk nieuwe vaardigheden aan leren. Gebrek aan tijd leidt ertoe dat we steeds onverstandigere beslissingen nemen. Deze inzichten hebben verregaande gevolgen op vele terreinen zoals: armoedebestrijding, scholing, obesitas, verkeersveiligheid en werkloosheid.

Schaarste is geschreven als een meeslepende roman. Ik wilde niet stoppen met lezen omdat ik benieuwd was naar de afloop. Het einde stelde me daarom een beetje teleur. De schrijvers bieden in de conclusies slechts een begin van een oplossing. Breng oplossingen herhaaldelijk onder de aandacht van mensen met schulden en maak het simpel er gebruik van te maken, maar hoe doe je dat?Schaarste, Karien Damen, Gekleurde Gedachten

Discipline

Omdat het verhaal me deed denken aan een boek van Marli Huijer, tot begin dit jaar Denker des Vaderlands, ben ik gaan zoeken welke oplossingen zij had bedacht. In Discipline, beschrijft ze hoe moeilijk het is om in een wereld van overvloed en vrijheden tot verstandige keuzes te komen. Zij gaat in op onze ongemakkelijke verhouding met discipline. Marli Huijer zegt daarom: besteedt de discipline door gebruik te maken van nieuwe technieken. Tegenwoordig zijn er apparaten die de discipline van je overnemen. Zelf heb ik een app die me waarschuwt dat het tijd is om mijn blog te schrijven. Ook kun je je discipline uit besteden aan andere mensen. Door te delen ontstaat er een wederzijds netwerk waarin we elkaar helpen goede voornemens uit te voeren.

Eigen Schuld

In het WRR-rapport Eigen Schuld laat Wil Tiemijer zien wat het inzicht van Mullainathan en Shafir betekent in de Nederlandse samenleving. De belangrijkste belemmeringen om uit de problemen te komen zijn regels en instituties. Die gaan uit van hoe mensen zich zouden moeten gedragen. Beter is het om aan te sluiten bij hoe mensen zich feitelijk gedragen. De grootste schuldeiser is de overheid zelf. Het gaat dan vooral om de belastingdienst, als goede tweede volgt de zorgverzekering. Instanties houden ook niet altijd rekening met de beslagvrije voet. Incassobureau’s bezondigen zich aan ontoelaatbare druk. Daar komt nog bij dat van de inwoners van 16 jaar en ouder in Nederland 2,5 miljoen laaggeletterd is.

Voorbeeld: Een bijstandsmoeder met 2 kinderen heeft jaarlijks te maken met 12 inkomenselementen van 8 verschillende instanties. Zij moet daarvoor 18 digitale formulieren invullen en ontvangt 80 betalingen.

Schuldhulpverlening, ook bij de gemeente, is er vooral gericht om cognitieve vaardigheden te verbeteren terwijl het in belangrijke mate gaat om non-cognitieve vaardigheden. Het gaat om persoonlijkheid, overtuigingen en de invloed van stress. Extra risico’s vormen een vermijdend temperament, lagere zelfcontrole en aangeleerde hulpeloosheid.

Aanbevelingen: 
- Richt het nemen van financiële beslissingen slimmer in.
- Beperk de mogelijkheden voor krediet en bescherm consumenten tegen overkreditering. 
- Leg als hulpverlener eerder contact en maak drempels lager. 
- Toets vooraf op afloscapaciteit i.p.v. achteraf corrigeren. 
- Herstel fouten ruimhartig.

Dit moet op alle niveau’s, gemeente, belastingdienst, zorgverzekeraars, woningcorporaties, banken en deurwaarders, vorm krijgen.

Meer lezen?

Het boek Schaarste is uitgegeven door Mavenpublishing. Wie geen tijd heeft om het hele boek te lezen, de recensie in het tijdschrift Sociale Vraagstukken vat het goed samen. Of lees het interview met Eldar Shafir op MT.nl.

Alles is op loopafstand als je de tijd hebt.

 

Gekleurde gedachten, Karien Damen, genieten
Geplaatst in Huis, tuin en keuken

Genieten

Gepost op door Karien Damen

Gekleurde gedachten, Karien Damen, genietenDe eerste lentezon valt op het terras achter in de tuin. Ik kijk boven uit het raam en bedenk dat ik eerst nog mijn werk af moet maken. Het is al zondag en mijn stukje voor mijn blog is nog niet af. Maar misschien is straks de zon verdwenen. Ik besluit van het moment te gaan genieten. Met een schoffel begin ik verdord blad en onkruid weg te werken. Ik maneuvreer voorzichtig rond de narissen en crocussen die hun kopjes laten zien. Na een uurtje ben ik tevreden en sleep de houten bank naar het terras. Met mijn ogen dicht zit ik in de zon. Zachtjes verwarmt hij mijn huid.

‘Zal ik thee zetten?’ klinkt het uit huis. “ja graag, kom je dan ook buiten zitten?’ Ik hoor een tijdje niets, wacht rustig af. Dit is volmaakt genieten.

Geplaatst in Mijn tante Hetty

Mijn tante Hetty, deel 11: Waar is tante?

Gepost op door Karien Damen

Dit is een fragment van mijn nieuwe verhaal. Onder het fragment staat een samenvatting. Wordt vervolgd.

Ik pak de fiets van tante Hetty uit het schuurtje, doe het hek achter mij dicht en fiets de straat uit. Victor woont ergens achter onze school, in een wijk met rijtjeshuizen. Het zijn kleine huizen, met weinig ramen. Het is alsof de huizen zeggen bemoei je met je eigen zaken. Ons huis is ook klein maar lacht je toe. Tegen ons huis wil je gewoon gaan praten. Ik zet de fiets in de voortuin. Dat doet iedereen hier.
‘Ben jij Mara?’ Het jongetje dat de deur open doet kijkt me nieuwsgierig aan.
‘Ja, en hoe heet jij?’ ‘Ludo, net als de engerd uit Goede Tijden, Slechte Tijden.’ Hij rent lachend de trap op. Ik zie verder niemand en loop achter hem aan naar boven.

‘Ik ben hier, Mara,’ klinkt het vanachter een deur rechts. Ik duw hem verder open. Victor zit achter een computer in een kamer vol apparatuur. Ludo zit naast hem heen en weer te wippen: ‘Ik ben aan het winnen.’
‘Ludo, ik moet Mara wat laten zien. Ga jij maar even tv kijken beneden. Straks spelen we verder, oké?’
‘Waarom mag ik niet meekijken?’
‘Dit is privé, ja.’
‘Gaan jullie zoenen?’
’Doe niet zo stom, ga nu maar gewoon naar beneden.’
Ik ga naast Victor zitten. Hij rolt met zijn ogen.
‘Naar beneden, zei ik toch,’ roept hij in de richting van de trap.’ Bonzende stappen verdwijnen naar beneden.

Ik kijk de donkere kamer rond. De gordijnen zijn dicht. Onder het raam staat een bed bezaaid met kleding. Daar bovenop liggen twee platte dozen met de deksel open. Er liggen resten pizza in. Ik voel ineens dat ik honger heb. Victor volgt mijn blik.
’Neem maar, als je trek hebt.’
Ik zoek een stuk uit met salami. Dat vind ik het lekkerst.
’Waar komt Victor vandaan?’ vraag ik als ik een eerste hap heb genomen.
Hij kijkt me niet begrijpend aan.
‘Je naam?’ en ik neem nog een hap.
‘Mijn moeder kijkt teveel tv. Ken je Flikken Maastricht?’
Ik knik.
‘Daar zit zo’n sneu type in. Vroeger had ie een quiz. Lucky Letters, ken je dat?’
Ik schud mijn hoofd.
‘Maakt niet uit, ze valt gewoon op sneue types. Kom, ik zal je laten zien wat ik heb gevonden. Kijk, ze hebben in deze map zitten neuzen.’
‘Hoe kan je dat zien?’
‘Door het spoor dat ze hebben achtergelaten.’
‘Nee, dat bedoel ik niet. Hoe kan het dat je in de computer van tante kunt kijken?’
Victor laat zijn handen boven de computer hangen.
‘Ik ken het wachtwoord toch.’
‘Jij bent echt erg. Ik heb gezegd dat je op moest houden.’
‘Ja, ik weet het, sorry. Maar jij komt meteen als ik bel.’
‘Oké, jij wint, laat maar zien.’
Kijk, hier zie je wat ze hebben geopend. Het gaat over drugshandel. Je tante was de advocaat van ene Bert Verkerk.’
‘Dat is Bert van de delicatesse zaak. Zo, dat wist ik niet. Ik heb wel gehoord dat hij in de gevangenis heeft gezeten.’
‘Het zijn verslagen van gesprekken. Het gaat ook over twee andere mannen, een broer en een neef. En weet je hoe dat sneue type van mijn moeder heet?’
‘Remco?’
‘Ja precies, Remco. Remco Verkerk, hij is de neef van Bert Verkerk.’
‘Maar waarom is dat zo belangrijk en wat heeft tante daar nù mee te maken?’
‘Dat zou ik ook wel willen weten.’
Een tijdje weten we niets te zeggen. Victor houdt me een doos pizza voor. Ik schud mijn hoofd.
‘Tante was daar straks nog niet thuis. Ik maak me zorgen.’
Ik pak gelijk mijn telefoon om te bellen. Ze neemt nog steeds niet op.

Samenvatting: Het is zomer. Ik ga logeren bij tante Hetty. Mijn moeder moet namelijk naar Katmandoe. Daar ligt mijn vader in het ziekenhuis nadat hij gered is op de Lhotse een bergtop naast de Mount Everest. Mijn vader is alpinist. Ik kan niet mee want ik zit in de laatste schoolweken voor de zomervakantie.
Tante Hetty is advocaat en eigenlijk is ze de tante van mijn moeder. Ze is niet getrouwd, rookt en drinkt als een ketter. Mijn moeder blijft maar weg en de schoolvakantie begint.
Ik verveel me. Ik staar in het scherm van de computer en het lijkt me uit te nodigen. Een jongen verschijnt in beeld en nodigt me uit de virtuele wereld in te stappen. Ik wil dat helemaal niet totdat blijkt dat tante Hetty in gevaar is. Iemand uit de onderwereld heeft het op haar gemunt. Ik stap toch de virtuele wereld en samen met de jongen, die Victor heet, ontmasker ik de misdadigers.